BASIN TOPLANTISI

29 Haziran 2008

TZOB; Haziran ayı üretici, hal, pazar ve market fiyatlarını açıklıyor…

Market Fiyatlarında “Haziran” Ayında  Fiyatı En Çok Artan Ürün ‘Kırmızı Mercimek’,

 Fiyatı En Çok Düşen Ürün ‘Domates’

Üretici Para Kazanmazken, Tüketici Pahalı Satın Alıyor

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı

Şemsi Bayraktar’ın konuşma metni

Bilindiği gibi zaman zaman ürün ve gıda fiyatlarındaki spekülatif artışlar konusunda kamuoyunu doğru bilgilendirmek üzere son dönemde yaş meyve ve sebze fiyatları ile önem arz eden çeşitli gıda ve ürün fiyatlarında bazı açıklamalarımız oldu.

Bu konuda her ay kamuoyumuzu bilgilendirmenin yararlı olacağı düşüncesiyle açıklamalarımıza devam etmek istiyoruz.

Bu açıklamalarımızın bir yararı da tüketicinin ödediği fiyatlardan üreticilerimizin yeterince yararlanamadığını ortaya koymak, ayrıca fiyat artışlarının üreticilerimizden mi, yoksa aracı veya perakendecilerden mi kaynaklandığı konusunda doğru bilgiler sunmaktır.

Türkiye İstatistik Kurumu her ayın ilk haftasında tüketici fiyatları ve üretici fiyatlarıyla ilgili genel açıklamalar yapmaktadır.

Bu açıklamalar sonucu, ürünlerdeki fiyat artışları Basınımızda değişik şekillerde değerlendirilmektedir.

Ancak fiyat artışlarının kaynağı genelde üreticilerimiz, çiftçilerimiz olarak gösterilmektedir. Aylık olarak yaptığımız bu açıklamaların bu gibi bazı yanlış intibaları da düzeltmeye yardımcı olabileceğini düşünüyoruz.

Bu çerçevede Birliğimizce Haziran ayı için yapılan tespitlere göre, Üretici ve tüketici fiyatları arasındaki farkların yaş sebze ve meyvede %413, kurutulmuş ürünlerde %185, baklagillerde %235, pirinçte %326’lara ve hayvansal ürünlerde %212’lere kadar çıktığı görülmektedir. Örnek vermek gerekirse; Salatalıkta %413, Pirinçte % 326, Kavunda %299, Domates %289, Kuru Fasulyede %235, Karpuzda %216, 1 litre sütte %212, Armutta %195, Yumurtada %108,Kırmızı Mercimekte %59 üretici-tüketici fiyat farkı vardı.

Mevcut durumda, üretici ve market fiyatları arasındaki makas, daha önceki açıklamalarımızda da ifade ettiğimiz gibi yine çok yüksektir. Üretici ve perakende fiyatları arasındaki bu fark tüketicilerimiz açısından da sürdürülebilir bir durum değildir.

Üretici ve tüketici fiyatları arasındaki farka bakıldığında, fiyat artışlarının üreticiden kaynaklanmadığı görülmektedir. Tüketicilerimizin gıda ürünlerini pahalıya tüketmesinin sorumlusu üretici değildir. Bilakis ürünün üreticiden tüketiciye ulaşıncaya kadar geçtiği hal, pazar ve market zinciri halkalarının fiyat artışlarında önemli oranlarda etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Haziran ayında perakende seviyesinde genelde bazı ürünlerde artış görülürken bazı ürünlerde de azalma meydana gelmiştir.

Bu dönemde market raflarında, kırmızı mercimekte %20,5, yumurtada %6,5, sivri biberde %5,7, kuru kayısıda %5,2, elmada %4,8, yeşil fasulyede %3,1, kuru fasulyede % 2,4, nohutta %1,7, sütte %1,1, ette %0,9, pirinçte %0,8, kuru üzümde %0,8, yeşil mercimekte %0,7 fiyat artışları görülmektedir. Market raflarında kuru incirde fiyat değişimi görülmezken, patlıcanda %10,3, çilekte %10,5, salatalıkta %16,8, havuçta %23,3, armutta %37,2, karpuzda %46,5, domateste %47,4 düşüş görülmüştür.

Baklagiller ve pirinç, Haziran ayında da fiyat artışlarının devam ettiği ürün grubu olmuştur.

Baklagiller ve pirinçte üretici fiyatında bir değişim gözlenmezken market fiyatlarında bu denli artışın olması, fiyat artışının üreticilerimizden kaynaklanmadığının göstergesidir. Baklagillerde görülen fiyat artışında, üretimde meydana gelen azalma etkili olmuştur.

Üretici fiyatlarındaki değişim ise şu şekilde olmuştur:

Bu dönemde üretici fiyatlarında geçen aya göre kuru fasulye, nohut, yeşil mercimek, pirinç, kuru kayısı, kuru incirde bu dönemde bir fiyat değişimi olmazken; kırmızı mercimekte %246,7, sivri biberde % 40, hayvansal ürünlerden yumurtada %13,7, sütte %7,5, ette %2,9 fiyat artışı görülmüştür.

Kırmızı mercimekte üretici satış fiyatı yeni ürünün hasat edilmeye başlanmasıyla kendini göstermiştir. Kırmızı mercimeğin üretici satış fiyatı Haziran ayında ortalama 2,6 YTL olarak gerçekleşmiştir. Kırmızı mercimekte görülen fiyat artışının nedeni Ülkemizde bu yıl da görülen kuraklıktır. Birliğimiz tarafından Ziraat Odalarımızla gerçekleştirilen bir çalışma sonucunda Mardin, Şanlıurfa, Diyarbakır, Batman, Hakkari, Muş, Siirt, Şırnak, Gaziantep, Elazığ illerinde kırmızı mercimekte zararın tahminen %60’ı bulduğu tespit edilmiştir. Bu illeri kapsayan Güneydoğu Anadolu Bölgesi Türkiye kırmızı mercimek üretiminin ise %86’sını gerçekleştirmektedir. Türkiye kırmızı mercimek üretiminin %86’sını gerçekleştiren Bölgede görülecek %60 azalma ile Türkiye kırmızı mercimek rekoltesinde 250 bin ton azalma beklenmektedir. Bu durumda ihracatçı olduğumuz kırmızı mercimek bu yıl ülke içi tüketimi karşılamakta zorlanacaktır. Geçen yıla göre oldukça yüksek gibi gözüken fiyat, beklediği verimi alamayan üreticilerin masraflarını karşılamakta yetersiz kalmaktadır.

Önümüzdeki aylarda kırmızı mercimekte oluşacak fiyat artışlarının önlenmesi için bugünden tedbirler alınmalıdır. Bilindiği üzere TMO kırmızı mercimek ithalatı yapmak üzere görevlendirilmiştir. TMO ithalata ihtiyaç duyarsa zamanı çok iyi belirlemelidir. Üreticinin elinde ürün bulunduğu hasat ve pazarlama döneminde gerçekleştirilecek ithalat kırmızı mercimek üretiminin sürekliliğini tehdit edebilir. Toprak Mahsulleri Ofisi spekülasyona fırsat vermeyecek şeklide hazırlığını yapmalı, yeterli stok oluşturarak piyasayı regüle etmelidir.

Hayvansal ürünlerde görülen fiyat artışının üretim maliyetlerindeki artıştan ileri geldiği düşünülmektedir.

Üretici fiyatlarında düşüş görülen ürünlere baktığımızda ise yeşil fasulyede %4,5, kuru üzümde %5,6, havuçta %11, patlıcanda%16,7, salatalıkta %17,5, çilekte %18,2, armutta %37,9, karpuzda %53,1, domateste %55 düşüş görülmüştür. Bu durumda en fazla fiyat düşüşü görülen ürün domatestir.

Hava sıcaklıklarının yükselmesi nedeniyle özellikle plastik seralarda hasat edilen ürün miktarındaki artış üretici fiyatlarında bir miktar düşüşe yol açsa da fiyat düşüşlerini asıl etkileyen unsur Rusya Federasyonu’nun almış olduğu karardır. Rusya Federasyonu tarafından zirai ilaç kalıntısı gerekçe gösterilerek domates, patlıcan, patates, üzüm ve limon ihracatımızın 7 Haziran 2008 tarihinden itibaren durdurulması fiyat düşüşlerini daha da tırmandırmıştır.

Geçen yıl Haziran ayında Rusya’ya yapılan domates ihracat miktarımız 34 bin tondur. Bu rakam piyasayı bozucu nitelikte değildir. Etki daha çok psikolojik olup, domates üretici fiyatlarının %55 düşmesine yol açmıştır. Konunun uzmanı olmayan kişilerce yapılan açıklamalar nedeniyle tüketicilerimiz boş yere tedirgin edilmiş, üreticilerimiz de haksız yere zan altında bırakıldığı gibi düşen fiyatlar nedeniylede mağdur olmuştur.

Tarım ve Köyişleri Bakanının yaptığı ve medyada yer alan açıklamada 1 Temmuz tarihinden itibaren yasağın kalkacağının belirtilmesi sevindirici bir gelişme olmuştur.   

Ülkemizde etkin bir pazarlama organizasyonun kurulamamış olması, mevcut sistemin ise aracılar tarafından kontrol edilmesi, hem ürün kayıplarına neden olmakta, hem de üretici-tüketici fiyatları arasındaki makasın açılmasına neden olmaktadır.

Bunun yanında, hasadın yoğun olduğu dönemde pazara talebin üzerinde ürün sunulduğu durumlarda üretici fiyatları düşerken, arzın yetersiz olduğu durumlarda üretici fiyatlarında bir miktar iyileşme görülebilmektedir. Düşen fiyatlar üreticiyi mağdur ederken, ürün azlığı nedeniyle birlikte bir miktar artan fiyatlar ise üreticinin yeterli gelir elde etmesini sağlayacak düzeyde değildir.

Çiftçilerimizin gelirlerin artırılması, üretim ve verim artışı yanında ürünlerini daha iyi değerlendirmeleriyle de çok yakından ilgilidir.

Daha iyi değerlendirme bir yönüyle tüketicinin ödediği fiyattan daha fazla pay alınması anlamına gelmektedir.

Çiftçilerimiz, tarımda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ürünlerini kendi organizasyonları ile pazarlamayı başarmak zorundadırlar. Ancak bu sayede pazara ve sanayiye entegrasyon sağlanabilecektir. Örneğin süt ve süt mamulleri sanayinde kooperatiflerin payı Almanya da %98, İtalya da%65, Fransa da %62, İrlanda ve Hollanda da %100 iken Türkiye de %3 civarındadır.

Yaş sebze ve meyvede duruma baktığımızda AB’de tüm meyve ve sebze üretiminin yaklaşık %40’ı 1400 civarında üretici örgütü kanalıyla pazarlanmaktadır. Belçika ve Hollanda’da tüm meyve sebze üretiminin yaklaşık %70’i üretici örgütleri kanalıyla pazarlanırken bu oran İtalya’da %30, ispanya’da %50, Fransa’da % 55’dir.  

Sanayi ve ticaret sektörlerinin katma değerinden üreticilerimizin daha fazla yararlanması, çiftçilerimizin var olan örgütlerine, ziraat odalarına, kooperatiflerine, üretici birliklerine daha güçlü bir şekilde sahip çıkmalarına bağlıdır.

Çiftçilerimizin hak ettiği geliri elde edebilmeleri bakımından üretici birlikleri kanalıyla ürünlerin pazarlanması sağlanmalıdır. Tarımsal Üretici Birlikleri finansman bakımından güçlendirilerek etkin hale getirilmeli, bu amaçla üretici birlikleri yasası yeniden gözden geçirilmelidir.

Mevcut sistemde tüketicinin ödediği fiyat üreticiye yansımadığı gibi bu durumdan ne üretici ne de tüketici karlı çıkmaktadır. Özellikle meyve ve sebzede üretici ile tüketici arasındaki bu fiyat farkları sürdürülebilir değildir. Çok büyük oranlara ulaşan bu fiyat farkları, bir taraftan enflasyon artışını körüklerken, diğer taraftan dar gelirli insanlarımızın bu ürünlere ulaşmasını zorlaştırmaktadır.

Seçilmiş Ürünlerde Ortalama Üretici, Hal, Pazar ve Market Fiyatları(YTL/Kg)